Techniekhavo is een nieuw onderwijsconcept dat volop in ontwikkeling is. Een havo met veel techniek.

Wat is techniekhavo?
Techniekhavo is een nieuw onderwijsconcept, dat op dit moment nog steeds in ontwikkeling is. Techniekhavo is een havo met veel techniek. Harde techniek zoals we dat noemen. Een havo voor kenners en kunners. Een havo waar leerlingen leren timmeren, boren, zagen, lassen, draaien, frezen, meubels maken, aan auto’s sleutelen en technische installaties leren aanleggen voor gas, water, licht of internet. Niet om later dat werk te gaan doen. Wel om te weten hoe het werkt, hoe het voelt, wat het doet. Techniekhavo is gericht op leerlingen die door willen leren in de techniek op hbo-niveau. Daarnaast maken leerlingen in techniekhavo in een vroeg stadium kennis met het regionale technische bedrijfsleven en met de beroepsmogelijkheden binnen de techniek op hbo-niveau. Een gediplomeerde techniekhavist is niet opgeleid tot draaier, timmerman of installateur, maar beschikt wel over praktische basisvaardigheden. Hij of zij heeft ervaren wat materialen en machines doen. Hij of zij heeft een passie voor techniek ontwikkeld en herkent een vakman. Hij of zij kent de bedrijfscontext en het belang van samenwerken, innovatie en ondernemerschap. Hij of zij heeft verantwoordelijkheid leren dragen voor beroeps- en studietaken, weet wat hij of zij kan en waar zijn of haar belangstelling ligt.

Waarom een Techniekhavo?
In Nederland is het voorbereidend beroepsonderwijs alleen georganiseerd op vmbo-niveau. De havo is een voornamelijk theoretisch ingerichte opleiding in een talige omgeving met veel aandacht voor brede vorming. Bij een groot gedeelte van de leerlingen sluit dat prima aan, maar bij een deel van de leerlingen past dat niet. Deze leerlingen hebben juist behoefte om praktisch bezig te zijn en zich te oriënteren op concrete technische vaardigheden. Een dergelijke beroepsgerichte havo ‘voor doeners’ was er lange tijd echter niet. Techniekhavo heeft daarin verandering gebracht. Om het in onderwijstaal te zeggen: een reguliere havo doet vooral een beroep op de linguïstisch (taalkundig)-theoretische leerstijl van leerlingen. Op techniekhavo worden leerlingen meer aangesproken op hun praktisch-concrete leerstijl. We geloven dat leerlingen met deze praktisch-concrete leerstijl door techniekhavo meer gemotiveerd zijn om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen.

Welk doel heeft de Techniekhavo? We beogen drie doelen:
Vergroten van motivatie: jongeren in ontwikkeling hebben recht op een schooltijd met een onderwijsprogramma dat aansluit op hun leerstijl en interesses. Dat maakt leren leuk.
Aansluiting op de regio: in de brede regio rond Gorinchem zijn veel technische bedrijven. De economische welvaart en daarmee de leefbaarheid van de regio is voor een groot deel afhankelijk van deze bedrijven. Goed opgeleide technici op mbo-niveau weten de weg naar deze bedrijven vaak wel te vinden. Aan hbo-technici is echter een tekort. De technische hbo-instellingen zijn gehuisvest in de grote steden ver bij Gorinchem vandaan. Studenten voeren hun stages uit bij bedrijven in de buurt
van de grote steden en gaan daar over het algemeen uiteindelijk ook werken. Zonder dat ze weten welke mooie perspectieven er ook in de regio Gorinchem zijn. Binnen techniekhavo werken we nauw samen met de regionale technische bedrijven. Techniekhavisten maken zo al contact met de bedrijven, voordat ze gaan studeren op het hbo. Hoogopgeleid personeel blijft daardoor behouden voor de regio.
Verbeteren aansluiting naar het hoger beroepsonderwijs: de stap van havo-5 naar het hbo-techniek wordt als moeilijk ervaren. Daarnaast zijn er nog steeds te weinig havisten die gaan doorstuderen in de techniek. Techniekhavisten komen met een voorsprong het hbo-techniek binnen. De kans dat zij zonder vertraging een hbo-techniekdiploma halen, is naar verwachting groot.

Waarom is techniekhavo een goede voorbereiding op een technische opleiding op het hbo?
Het leren van technische vaardigheden is een middel en geen doel op zichzelf. Het is een middel voor uitdagend onderwijs. Aansluiten op de praktisch-concrete leerstijl geeft leerlingen een betere motivatie voor school. Deze leerlingen gaan later waarschijnlijk niet hun brood verdienen door zelf te lassen, te boren of te timmeren, maar ze gaan deze vakmensen later wel direct of indirect aansturen. Dan is het heel handig dat je zelf ervaringskennis hebt van technische processen en vaardigheden. Kennis van de werkvloer, van basisveiligheid, van innovatief en ondernemend denken en werken maken de techniekhavisten bijzonder geschikt voor hun latere functioneren in de banen op hbo-niveau in het technische bedrijfsleven.

Is techniekhavo een combinatie van het praktisch onderwijs in technische vaardigheden van het vmbo en het hogere niveau van het havo onderwijs?
Ja, het gaat om het combineren van het beste van twee onderwijsstromen. Maar dit is maar een deel van het verhaal. Op techniekhavo wordt gezocht naar verbinding van de theorie aan de praktijk. Leerlingen leren bijvoorbeeld lassen. Maar daar blijft het niet bij. Rond het lasproces zijn er veel raakvlakken met bijvoorbeeld de natuurkunde en wiskunde. Welke krachten spelen een rol? Hoe sterk is een las? Hoe bereken je dat? Hoe meet je dat? Of een ander voorbeeld: als je een gasleiding aanlegt, dan kun je er
vervolgens veel toegepaste natuurkunde aan toevoegen. Hoe meet je de gasdruk in de leiding? Wat gebeurt er met de eigenschappen van gas onder druk? Of neem het aansluiten van een airco. Welke natuurkundige processen spelen een rol bij het koelen? Op deze manier wordt het onderwijs betekenisvol gemaakt voor leerlingen.

Welk diploma krijgt een leerling op techniekhavo?
Een leerling die de techniekhavo afrondt krijgt een regulier havo-diploma en doet voor alle vakken examen op havo-niveau. In de onderbouw van de techniekhavo wordt voorgesorteerd op de natuurprofielen, natuur en gezondheid (NG) en natuur en techniek (NT). De leerling volgt al vanaf de onderbouw de vakken die horen bij deze profielen. De vakken die horen bij de maatschappijprofielen, cultuur en maatschappij (CM) en economie en maatschappij (EM) krijgen minder aandacht. Kies je voor de techniekhavo, dan kies je automatisch ook voor de bovenbouwprofielen NG en/of NT. Er kan gekozen worden voor wiskunde A of B. Met wiskunde A zit je in het NG profiel en wiskunde B is mogelijk in beide profielen. Met beide profielen (NG en NT) kun je instromen op een technische hbo.

Wordt een techniekhavist dan niet eenzijdig opgeleid?
Een techniekhavist krijgt in de onderbouw minder les in een aantal vakken die verbonden zijn aan de maatschappijprofielen. Voorbeelden daarvan zijn aardrijkskunde, geschiedenis en de moderne vreemde talen Duits en Frans. Tegelijkertijd krijgt hij er veel voor terug: techniek. En niet zo’n beetje ook. Een andere belangrijke taak van de school is de persoonlijke vorming van leerlingen. Binnen techniekhavo vinden we dit onverminderd belangrijk. We gebruiken er echter andere methoden en inhouden voor. Meer ervaringsgericht en minder theoretisch. Techniekhavo is dus wel iets anders dan een reguliere havo. Niet eenzijdig, maar meer specifiek en toegepast.

Techniekhavo: op welke manier wordt de techniekhavo verder ontwikkeld?

Techniekhavo is nog in ontwikkeling
De techniekhavo is een samenwerkingstraject. Een vmbo-techniek heeft geen havo en een havo-school heeft geen techniekafdeling. Techniekhavo is dan ook alleen mogelijk doordat drie scholen van Stichting CVO-AV met elkaar samenwerken. Dit zijn het Gilde Vakcollege Techniek in Gorinchem, Calvijn in Hardinxveld-Giessendam en Lyceum Oudehoven in Gorinchem. Los van elkaar heeft geen van de scholen de mogelijkheid en de licenties om zowel havo als techniekonderwijs te geven. Samen hebben we die echter wel. Door deze samenwerking is er dus iets unieks mogelijk geworden.

Hoe ziet die samenwerking er in de onderbouw uit?
De onderbouw (klas 1-3) start op drie locaties: Calvijn in Hardinxveld-Giessendam, Gilde Vakcollege Techniek in Gorinchem en Lyceum Oudehoven in Gorinchem. De onderwijsprogramma’s binnen techniekhavo zijn op alle locaties hetzelfde. Sinds schooljaar 2019-2020 volgen de leerlingen uit leerjaar 1 en 2 van Calvijn het gehele onderwijsprogramma, inclusief de technieklessen, op de locatie in Hardinxveld-Giessendam. Dit is mogelijk nu daar een nieuw technieklokaal is gebouwd en ingericht. In leerjaar 3 gaan de leerlingen van Calvijn naar het Gilde voor het volgen van techniekonderwijs. De overige vakken volgen zij op Calvijn. De theorievakken zijn op alle locaties nagenoeg hetzelfde. De lesprogramma’s, de wijze van toetsing en beoordeling en de overgangsrichtlijnen op de drie locaties komen overeen. De drie locaties hebben regelmatig overlegmomenten en de vaksecties wisselen kennis, kunde en vaardigheid met elkaar uit. Calvijn en Lyceum Oudehoven ‘bewaken’ als havo-scholen de kwaliteit van de theoretische vakken, Gilde Vakcollege Techniek die van de technieklessen. Op de locaties Calvijn en Gilde Vakcollege Techniek wordt op gewerkt met het concept ‘iedere leerling een eigen laptop’. Iedere techniekhavist beschikt over een eigen laptop. De leerlingen techniekhavo gaan op excursie naar techniekomgevingen die relevant zijn voor deze leerlingen en ze maken kennis met het regionale technische bedrijfsleven.

Wat houdt het concept ‘iedere leerling een laptop’ in?
Leerlingen werken binnen de Techniekhavo met een eigen laptop. Dat betekent dat in de lessen veel gebruik wordt gemaakt van digitale methoden en lesmateriaal. Leerlingen maken daarnaast gebruik van boeken. De laptop wordt ingezet op de momenten dat wij geloven dat dit goed is voor het leerproces van leerlingen. Blended learning noemen we dat. We zetten de laptop in bij het onderwijsleerproces, omdat we geloven dat het leerlingen uitdaagt. Leerlingen raken bovendien al vroeg vaardig met de digitale leermethoden en diverse digitale omgevingen. Ook dit is een prima voorbereiding op het hbo en op het bedrijfsleven. Een andere reden is dat we veel beter recht kunnen doen aan verschillen tussen leerlingen. Voor de docent zijn er door het gebruik van de laptop onbegrensde mogelijkheden: het aanbod van lesmateriaal en verdiepingsstof is onbeperkt geworden. De laptop is het eigendom van de leerlingen. De school biedt een voorbeeld laptop aan in samenwerking met een extern bedrijf. Ouders kunnen er voor kiezen om deze laptop in een keer te kopen of te huren U kunt er ook voor kiezen om zelf een andere laptop aan te schaffen. In dat geval geven wij aan welke specificaties de laptop moet voldoen. Voor sommige gezinnen kan de aanschaf van een laptop een flinke investering zijn. De vraag om een laptop aan te schaffen mag nooit een belemmering zijn om te kiezen voor de techniekhavo. Daarom heeft u drie opties: u kunt de laptop kopen, huren of lenen.

Kunnen leerlingen kiezen op welke locaties ze zich aanmelden voor de techniekhavo?
In principe schrijven de leerlingen die ten westen van Gorinchem wonen zich in bij Calvijn. Voor de overige gebieden is Gilde Vakcollege Techniek of Lyceum Oudehoven een logische keuze. Met andere woorden: je schrijft je in op de school die het meest thuis-nabij is. Uiteraard heeft dit alleen betrekking op de techniekhavo.

Hoe is de bovenbouw georganiseerd?
De bovenbouw van techniekhavo wordt gevolgd op Lyceum Oudehoven in Gorinchem. Zij volgen hier de vakken behorend bij het profiel NG of NT. Leerlingen volgen de theoretische lessen in principe op vier lesdagen of zeven dagdelen. Twee dagdelen zullen ingevuld worden door Gilde Vakcollege Techniek. Uiteraard gaat het dan om het techniekgedeelte van techniekhavo. Deze dag zal gedeeltelijk binnen de school zelf plaatsvinden, maar vooral ook bij de bedrijven in de regio. Veel leren zal buitenschools leren zijn. De invulling van deze dagen wordt volledig samen met het regionale bedrijfsleven en met het hbo ontwikkeld en opgezet.

Welke theoretische vakken krijgt een techniekhavist in de bovenbouw?
Alle leerlingen techniekhavo krijgen uiteindelijk in de bovenbouw hetzelfde vakkenpakket. Dit is een pakket dat aansluit bij het hbo-techniek. Er wordt examen gedaan in de vakken Nederlands, Engels, wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie en O&O. Hiermee doet een techniekhavist examen in een van de twee profielen: Natuur & Techniek (NT) en Natuur & Gezondheid (NG). Wanneer een leerling kiest voor wiskunde A in plaats van wiskunde B volgt hij NG. Bij een keuze wiskunde B volgt de leerling profiel NT. De theorie wordt waar mogelijk in minder tijd behandeld dan in het reguliere havo. Dit om tijd te creëren voor het techniekonderwijs. De techniekhavo is dus een prachtig traject, maar wel een traject waar behoorlijk ‘gewerkt’ moet worden. Als onderdeel van het examenprogramma van de havo dient er ook een profielwerkstuk gemaakt te worden. Dit profielwerkstuk zal ingebed worden in het techniekprogramma,
in samenwerking met het regionale bedrijfsleven.

Hoe zit de lessentabel van techniekhavo eruit?
In klas 1 krijgen leerlingen de volgende vakken. Nederlands, Engels, MVT, wiskunde, biologie, economie, aardrijkskunde, geschiedenis, gym, een mentoruur, godsdienst en levensbeschouwing en uiteraard Techniek & Vakmanschap (10 uur). Onder Techniek & Vakmanschap vallen ook de vakken technisch tekenen en ICT (met o.a. programmeren).

Hoe ziet de planning van de invoering van techniekhavo eruit?

Hbo-techniek
In het schooljaar 2016-2017 is de eerste interne pilot gestart. Deze eerste lichting start dit jaar met het examenjaar. Vanaf schooljaar 2017-2018 is het reguliere traject gestart, zowel op Calvijn als Gilde. Met regulier bedoelen we dat het programma dermate ontwikkeld is, dat we meerdere groepen kunnen verwelkomen en dat leerlingen zich direct kunnen inschrijven voor techniekhavo. Naar verwachting zullen deze techniekhavisten examen doen in mei 2021. Omdat het een eerste regulier cohort is, heeft deze groep ook een pilotstatus. Dit betekent dat de hoofdlijnen bekend zijn, maar dat de concrete invulling op onderdelen anders kan zijn.

Techniekhavo: profiel van de techniekhavist

Waaraan herken je een techniekhavist?
Een techniekhavist is geïnteresseerd in alles wat met techniek te maken heeft. Het is doorgaans een echte doener. Maar wel een nieuwsgierige doener. Hij wil begrijpen hoe apparaten werken. Hij/ kan goed leren, maar wil niet de hele dag in de schoolbanken zitten. Hij heeft een praktische leerstijl en wil graag wat doen. Hij kan zich soms maar moeilijk concentreren als hij uit een boekje werkt, maar geef hem iets concreets in
handen en je hoort hem niet meer. Ineens kan hij zich wel tot het uiterste concentreren. Een techniekhavist is vaak creatief, zowel in denken als in doen.

Tot slot: Voor ‘hij’ kan natuurlijk ook ‘zij’ gelezen worden!